حضرت علی اکبر (ع) در ادبیات مرثیه ای ترکی نیز جایگاه منحصر به فردی دارد اصولا" اکثر نوحه های ترکی عاشورایی به محوریت امام حسین(ع) و حضرت ابوالفضل(ع) و حضرت علیاکبر(ع) می باشد که ادبیات هر کدام متفاوت بوده و مشخصات خود را دارا می باشد.
سروده های مربوط به امام دارای جنبه های کلی و رهبری و هدایت و قبول امتحان الهی و قربانی شدن خود و یارانش در راه خداست و البته که از جنبه حماسی هم خالی نمی باشد. کلا" جنبه حماسی در اکثر اشعار نمود دارد.
نوحه های حضرت ابوالفضل(ع) چنانچه قبلا" نیز گفته شده است مملو از حماسه و غیرت و جنگاوری و اطاعت محض از امام می باشد. و البته که نقش سقایی حضرتش نیز نمود برجسته ای یافته است.
نوحه ها و اشعار مربوط به حضرت علیاکبر(ع) دارای بار عاطفی و زیبایی چشمگیری است بطوری که در اکثر سروده های مربوط، به وضوح دیده می شود و البته که در بعضی اشعار نیز جنبه حماسی صرف نیز دیده می شود. و اشبه بودنش به حضرت رسول(ص) نیز یکی از موضوعات مورد اشاره این اشعار است.و در کل این اشعار از نظر زیباشناسی نیز دارای ارزش فراوانی می باشند.
سروده زیبای مرحوم منزوی اردبیلی با عنوان اکبره باخ-اکبره باخ را می توان یک نمونه کامل از نوحه و سروده های عاشورایی مربوط به حضرت علیاکبر(ع) در ادبیات مرثیه ترکی به حساب آورد این سروده گرانقدر که در وزنی متفاوت و سنگین [من از اوزان عروضی چیزی نمی دانم] گفته شده است. با اجرای بی نظیر استاد بزرگ مداحی ترکی حاج سلیم مؤذن زاده اردبیلی به یکی از آثار ماندگار عاشورایی جهان تشیع تبدیل شده است و سبک و روش جدیدی را در مداحی و مرثیه سرایی ترکی گشوده است. [واقعا" شعر منزوی و اجرای حاج سلیم مؤذن کاملترین مداحی می باشد و چه مبارک که این دو سالیان سال همکاری کردند افسوس که منزوی از این جهان کوچ کرد.]
در ادامه چند نوحه از شاعران مرثیه سرای که درباره حضرت علیاکبر(ع) می باشد را برایتان خواهم آورد. و جهت گوش دادن و دانلود کردن قسمتهایی از مرثیه اکبره باخ-اکبره باخ می توانید به پست دانلود اوْخشاما، شاخسئی و نوحه وبلاگ مراجعه نمایید.(التماس دعا)
نوحه اول از دلریش:
دلریش شاعر مرثیه سرای اردبیلی که در سرودن نوحه برای قهرمانان کربلا ید طولانی دارد.
ائی بۇ غریبی سسلییهن، ایمداده گلدیم آچ گؤزۆن
قان ایچره یاتما نازیلهن، شهزاده گلدیم آچ گؤزۆن
بیر-بیر کؤمهکلهر گئتدیلهر، قالمادێ کیمسه داد-ی-رس
ائیلهر سنین گوفتاریوه، بۇ موْرغ-گؤگلۇم چوْخ هوهس
قوْیدۇن گؤزۆ یاشلێ منی، ورئ بۇ سسیمه بارێ سس
ائی ظۆلم الیله دوْغرانان، فریاده گلدیم آچ گؤزۆن
وصلوندان ائتدیلهر منی، بۇ اهل-ی-کین محروم اوْغۇل
قان آغلاسام واردێر یئری، من بیکهس-وْ-محروم اوْغۇل
هانسێ جوانی سن کیمی اؤلدۆردیلهر مظلوم اوْغۇل؟
بۇ نوْعی وئرمیب کیمسه جان، دونیاده گلدیم آچ گؤزۆن
بۇ قدر زحمهتلهن اوْغۇل، ایستی قۇم اۆسته ائتمه خواب
آرتار یارانێن سوزئشی، هر زخمه دۆشسه آفیتاب
توْادۇ اوْ شیرین دیللهرین، گل نۆطقه بیردهم وئر جواب
هر چند زخمین گلمیری، تئعداده گلدیم آچ گؤزۆن
باتسێن گرهک اهل-ی-حرهم، یئکسهر قارایا آغلاسێن
وئرسین آنانلا عممهلهر، صدا-صدایه آغلاسێن
«لیلا» اؤلۆنجه روز-وْ-شب، بۇ ماجرایه آغلاسێن
تۆش اوْلمۇسان بیر سنگدیل، جلاده گلدیم آچ گؤزۆن
آرامێدێ صوْبح-وْ-مساء، سنلهن «علی» قلب-ی-حزین
تؤکدۆ سیتهمله قانێوێ، قوْم-ی-جفارکار؛ اهل-ی-کین
قوْیدۇن بئله تنها منی، گئتدین اؤزۆن ائی مه جبین
یوْخدۇر یئتهن ایمداده بۇ، صحراده گلدیم آچ گؤزۆن
باشێن یاراسێ بنزیری، زخم-ی-شه-ی-مردانیمه
هر اوْخ دگیبدیر سینهوه، دگمیش دیل-ی-سوزانیمه
ائیلهرلــهر آخهر سن کیمی، غلطان منی اؤز قانێمه
قاتیللهریم صف-صف دۇرۇب، آماده گلدیم آچ گؤزۆن
سندهن سوْرا قوْیماز منی، آسۇده بۇ اهل-ی-سیتهم
جور-وْ-جفاسین آرتێرێر، ساعهت به ساعهت؛ دم به دم
تئشنه کسهرلهر باشێمێ، باشسێز قالار اهل-ی-حرهم
باشێم گئچهر هم نئیزه-وْ-فۇلاده گلدیم آچ گؤزۆن
گۆل جیسمین اوْلدۇ ناوهک-ی-پئیکانه بۇ نوْعی نیشان
گاهێ وۇرۇبلار تیغ-ی-کین، گه خنجهر-وْ-تیغ-وْ-سنان
آهۇی-ی-زخم خوْرده تک، صئید اوْلدۇن ائئ تازه جوان
صئید اوْلمایان چوْخ زخمسیز، صیاده گلدیم آچ گؤزۆن
قێللام نظاره جیسمیوه، بیر جای-ی-بوسه یوْخ منه
بسکی وۇرۇب اهل-ی-جفا، ای سرو-ی-قد؛ یاره سنه
اوْلمۇش سراپا قامهتێن، زخمیله روْزهن-روْزهنه
یۆز وئردی یۆز غم بۇ دیل-ی-ناشاده گلدیم آچ گؤزۆن
زۆلفۆن تئلینده قطرئی-ی-آلقان، دۇرۇب مرجان کیمی
سینهنده صف-صف ناوهک-ی-پئیکانیلهر موْژقان کیمی
یاره نئجه یاره آچێب، گؤز لالهی-ی-نوْعمان کیمی
بنزهر قدین بیر سرنیگون، شیمشاده گلدیم آچ گؤزۆن
کرب-وْ-بلا ده یا حۆسئین، سوْلدۇ سیتهمله گۆللـهرین
دۆشدۆ جفای خاریدهن، دیلدهن هامێ بۆلبۆللـهرین
«دیلریش» دئییر بۇ نوؤحهنی، یاده سالێر نیسگیللهرین
ائی بۇ غریبی سسلییهن، ایمداده گلدیم آچ گؤزۆن
«علیاکبر»(ع) عایید ذاکیر دهن بیر نؤوحه:
یارالانمێشام عوْقابێم، ساخلاما ایاق آماندێر
تئز یئتیر منی آتاما یاندێ دیل-دوْداق آماندێر
دوْرهمی آلێبلا لئشگهر قتلیمه چکیبله خنجهر
خئیمهده گلیب فغانه گؤزلهری یوْلۇمۇ مادهر
یوْخدۇ بیر گلهن هرایه نوْ جوانهم، اؤلدۆرۆرلهر
گؤر نئجه بۇ قوْم-ی-کافهر ائیلهییب نیفاق آماندێر
قالدێ بۇ اۆرهکده حسرهت یئتمهدیم جهاندا کامه
بۇ بلالی چؤلده عؤمرۆم آز قالێب یئته تمامه
قیل ترهححوْم ائیله تعجیل تئز منی یئتیر آتامه
خئیمه ایچره بیر دقیقه ساخلاسێن قوْناق آماندێر
پئیکهریمده چوْخدۇ یاره ایستی گۆن اؤزۆم لب عطشان
ائیلهمهزله بیر ترهححوْم اؤلدۆرۆرله قوْم-ی-عدوان
الده تیر-وْ-تیغ-وْ-خنجهر جیسمیمه وۇراللا هر یان
چۆن بۇلاردێلار ازهلدهن منبهع-ی-نیفاق آماندێر
افراد
دالۇندا ساخلاگێلان یێخما بۇ مقامه منی
چێخارت بۇ مهلهکهدهن، وئرمه اهل-ی-شامه منی
یارالێیام سۇسۇزام دۆسمۆشهم داخێ دیلدهن
دایانما گۆن قاباغێندا یئتیر خییامه منی
گؤزۆن تیکیب یوْلۇما اینتیظاریمی چکیری
یئتیر آماندێ اوْغۇلسۇز قالان آناما منی
لباسیمی بدنیمدهن باجێم سوْیۇندۇرسۇن
زی بسکی قان قوْرۇیۇب اینجیدیر بۇ جامه منی
دوْباره قانلێ گؤزیم بیر سکینهنی گؤرسین
اجهل گلیب یئتیرهن وقته تمامه منی
نؤوحهنین آردێ:
چۆن قێلێجلانێبدێ باشێم قانیله دوْلۇب عمامه
قان آخێبدێر ایسلادێبدێ اینجیدیر منی بۇ جامه
اؤلۆرهم توقف ائتمه تئز یئتیر منی آنامه
شبه-ی-مصطفییم آخهر اوْل منه بوْراق آماندێر
اوْل زماندا هوْشیار اووهل دوْرهمی آلێبدێ لئشگهر
قانیله دوْلان بۇ گؤزلهر شاه-ی-کم سیپاهی گؤزلهز
سسلهنهنده قتلیگههده هارداسان علی-وْ-اکبر؟
آختارێر منی، بابامه وئرگیلهن سوْراق آماندێر
قوْم-ی-دۇن وۇراردێ یاره سسلهنیردی بۇ دمادم
سۆرعهتیله خئیمهگاهه تئز یئتیر منی جوانم
بیلمیرهم اوْ وقته ویران اوْلمادێ ندهن بۇ عالهم
یۆز دۆتۆب دئدی عوْقابه یاندێ دیل-دوْداق آماندێر
ائی اوْ کس کی بۇ جهاندا گئیمیسهن لیباس-ی-فاخیر
باخ گئدهنده قبر ائوینه بیر قۇرۇ کفهندیر آخهر
ائیله جاری اشک-ی-چئشمین آغلا اوْل جوانه ذاکیر
ذیکر ائله نقهدری وارسان بۇ جهاندا ساغ آماندێر
«علیاکبر» نؤوحهسی ایمام حۆسئین (ع) دیلیندهن- شاعر:؟
سمت-ی-خئیمهگاه گلدی شاه-ی-کربلا دایاندێ
سسلهدی باجێ گل آغلا قانه اکبریم بوْباندێ
اکبریم باجێ جواندیر جیسمی لخته-لخته قاندیر
بیر زمان باجێ یئتیشدیم گؤردیم اکبری پریشان
آهو تک یارالێ دۆشمۆش جیسم-ی-پاکی قانه غلطان
ایستی گۆن بدهن یارالێ قانێ هر طرهف رواندیر
اکبریم باجێ جواندیر جیسمی لخته-لخته قاندیر
باشێنێ دیز اۆسته آلدێم حسرهتیله جان وئرهنده
دوْرهسین آلێبدێ دۆشمهن آهو تک دۆشۆب کمهنده
تاپشێرێب آناسێن اوْغلۇم باشێ اۆستینه گلهنده
اکبرین بۇ سؤزلهرینه قلبیم اوْد دۆتۆبدۆ یاندێ
اکبریم باجێ جواندیر جیسمی لخته-لخته قاندیر
گئتدی اکبریم الیمدهن روْنهقیم بۇ گۆن پوْزۇلدۇ
هم اوْغۇل برادهریمدهن اللــهریم باجێ اۆزۆلدۆ
قتلیگههده اوْخ یاراسێ جیسم-ی-پاکینه دۆزۆلدۆ
قالمێشام بۇ چؤلده یالقۇز اوْخشا آغلا بیر آماندێر
اکبریم باجێ جواندیر جیسمی لخته-لخته قاندیر
اهل-ی-بئیته سن خبهر وئر گلدی ناموْرادێم اکبر
اوْخشاسێنلا، آغلاسێنلا دوْغرانێبدێ جیسمی یئکسهر
ایذن وئر آناسێ گلسین بیلمیشهم یوْلۇنۇ گؤزلهر
اینتیظاریدهن قۇتارسێن آغلاسێن بۇ نوْجواندێر
اکبریم باجێ جواندیر جیسمی لخته-لخته قاندیر
یارهسی شوماره گلمهز چوْخ وۇرۇبلا تیر-وْ-خنجهر
جیسم-ی-پاکینه نه نوْعی قانیله وۇرۇبلا زیوهر
طاقهتیم گئدیبدی باجێ گؤر نئجه قددیم کماندیر
اکبریم باجێ جواندیر جیسمی لخته-لخته قاندیر
صفحهی-ی-جمالینه باخ خال-ی-هاشیمی دۆزۆلمۆش
هر طرهف میان-ی-خاله قانێ سۇ کیمی سۆزۆلمۆش
آهۇ تک یاتێب یارالێ آنادان الی اۆزۆلمۆش
آنایا اوْغۇل اؤلۆمۆ هامێ درد دهن یاماندێر
اکبریم باجێ جواندیر جیسمی لخته-لخته قاندیر
ایمام حۆسئین (ع) اوْغۇل باشێ اۆسته بئله دیله گلیر (علیاکبر نؤوحهسی)- شاعر: کهنموئی
جان وئرهن بۇ چؤلده عطشان، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
وای قتیل-ی-قوْم-ی-عدوان، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
مرگ علامهتین اوْ وقته، حیس ائدهردیم اؤز اؤزۆمده
تا سسین گلیب خییامه، تار اوْلۇب جاهان گؤزۆمده
قامهتیم بۆکۆلدۆ غمدهن، قۆوه قالمادێ دیزیمده
وئرد اوْلۇب دیلیمده هر آن، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
آچ گؤزۆن بابام شبیهی، تؤکمه چوْخ سیرئشک-ی-آلۇن
قان آخێر سالێر خۆسۆفه، ابر-ی-خۆنه مه جمالۇن
سسلهدین هرایه گلدیم، آرتماسێن غم-وْ-ملالۇن
ائئی منه عزیز عزیز جاندان، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
گرچه غملهریم شوماره، گلمهز ائی گؤزۆم ضییاسی
چوْخ منه مؤثر اوْلدۇ، باشێوین قێلیج یاراسێ
هئچ قوْجا آتا گؤرهنمهز، جان وئره جاوان بالاسێ
نئلهسین بۇ قدد-ی-چوْقان، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
خسته جیسمیله بۇ چؤلده، نار-ی-پوْرشراره دۆشدۆم
سن کیمی جاوان بالام دان، ظۆلم ایله کناره دۆشدۆم
تا گؤرۆب بۇ حالێ سنده، حال-ی-ایحتیضاره دۆشدۆم
دوْیمۇشام اوْدۇر جاهاندان، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
باشێوین قێلیج یاراسێ، گویا کی اوْلمایێب بس
کاری بیر یارا وۇرۇبدۇر، تا سنه یئتیبدی هر کس
سسلهرهم نقهدر علی دۇر، بس ندهندی وئرمیسهن سس
من اوْلۇم بۇ حاله قۇربان، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
تا یئتیب یانۇندا دۇردۇم، نعشیوه نیظاره سالدێم
درک ائدیب بۇ حالێ سنده، گۆل کیمی سوْلۇب سارالدێم
مین جفا ایله اوْغۇلسۇز، بۇ بلالی چؤلده قالدێم
سسلهرهم غمین-وْ-نالان، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
شام-ی-تیره تک غموندا، لئیل-ی-تار اوْلۇب گۆنۆزلهر
عیترهت-ی-پئیهمبهر آغلار، اشکیله دوْلۇبدۇ گؤزلهر
گؤز تیکیب یوْلا سکینه، خئیمهده یوْلۇوۇ گؤزلهر
مۆنتهظیردی دیده گیریان، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
هر نفهسده یارهلهردهن، قان آخێب گئدیب توانین
گۆن ائوینده [اؤنۆنده] قۇملار اۆسته، تئشنه لب چێخێبدێ جانین
نوْجاوان اوْغۇل اؤلۆمۆ، ائوینی یێخار آتانێن
حالهتی ائدهر پریشان، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
آچ گؤزۆن آتان دۇرۇبدۇر، باشێن اۆسته دیلشیکهسته
الی قوْلتۇغۇندا حئیران، دیل غمین-وْ-زار-وْ-خسته
گؤرۆرۆ سینهنده اوْخلار، دۆزۆلۆبدۆ دسته-دسته
قالێرێ بۇ حاله حئیران، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
آغلا کهنموئی سن ده، شئبه-ی-ختم-وْ-الانبیایه
آغلاماز گؤزۆن گلهنده، حشره موقئف-ی-جزایه
بیرده یاز آتا دیلیجه، خسته جان وئرهن بالایه
جان وئرهن بۇ چؤلده عطشان، وای جاوان اؤلهن اوْغۇی وای
علیاکبر مۆصیبهتینده:
بیر قدیم نؤوحه- بۇنۇ کئچمیش نسل ده چوْخ اوْخۇدۇرلار و افسۇسلار شاعیرین تانێیانمادێم:
دستوری وئر سالسێن باشا، لئیلا قارا معجهر باجێ
تاج-ی-شهادهت باشێنه، قوْیدۇ علیاکبر باجێ
جان آفهرین قارداشۇوا ائتمیشدی ارزان نئعمهتین
وئرمیشدی خوْش سیرهت اوْغۇل، یاخشێ بیلیردیم قییمهتین
من تربییهت وئردیم اوْنا، چکدی آناسێ چکدی زحمهتین
آلدێق نتیجه حمد اوْلا، گئیدی شهادهت خلعهتین
اوْلدۇ ذبیح-وْ-اللاهیدهن، ایثاری بالاتهر باجی
اوْن سکیز ایل زحمهت چکیب، گۆل بسلییه بیر باغیبان
ناگه همان زیبا گۆلۆ اوْراق ائده دست-ی-خزان
یاپراغلارێن یئردهن یێغێب، گۆل صاحیبی ائیلهر فغان
من باغیبان-ی-خسته دیل، گئتدی خزانه گۆلسیتان
دۆشدۆ صفادهن گۆلشهنیم، اوْلدۇ گۆلۆم پرپر باجێ
اوْلسۇن مؤثر عالهمه، بۇ آتهشین گوفتاریلهر
دشت-ی-بلاده موْتتهحئد، اوْلدۇ جینایهتکاریلهر
یێخدێ حۆسئینین یوسئفین، گوْرگان بد کئرداریلهر
نازوْک ووجودین دوْغرادێ، شمشیریلهن خونخواریلهر
حالێن سوْرۇشسا قێزلارێم، پیراههنین گؤستهر باجێ
صالیح اوْغۇلدان هر آتا مۆشکۆلدو چوْخ اۇلفهت کسه
مئیدانیده دۆتدۆم عزا، شخصا" اؤزۆم بۇ نوْ رسه
اؤپدۆم یۆزۆن سیلدیم گؤزۆن، غم یئتدی چرخ-ی-اطلهسه
سنده یۇباندۇن گلمهدین، وئردیم آناملا سس سسه
من آغلادێم گؤز یاشێمێ، سلدی اوْ غم پروهر باجێ
آلدێم دیز اۆسته باشێنێ، بۇ خوْش مقالیم دینمهدی
چوْخ ماییل ایدی صؤحبهته، صاحیب کمالیم دینمهدی
تیکدی گؤزۆن روْخساریمه، آرتدێ ملالیم دینمهدی
صیادیلهر یوْرمۇشدۇ چوْخ، زیبا غزالیم دینمهدی
نا گه یۇمۇلدۇ قان دوْلان، آهۇ باخێش گؤزلهر باجی
حاشا جاهاندا حشره تک، دۆشسۆن بئله بیر ایتیفاق
قێلسێن نیظاره پیر آتا، چالسێن جاوانی ال ایاق
اهل-ی-کسا یاس دۇتماغا، گلمیشدیلهر مندهن قاباق
روحین اوْلار پیشواز ائدیب، جیسمین سیزه گتدیم قوْناق
میهمانی پیشواز ائیلهسین، اؤولاد-ی-پئیغهمبهر باجێ
پوْزدۇ سیپئهرین گردیشی ایجلالیمی؛ ایجلاسیمی
سالدێ نفهسدهن کوفییان، بۇ طییئب-وْ-الانفاسیمی
اکبر اؤلۆب عمامهسیز قوْیما دایانسێن قاسێمی
کلثومی سن آرام ائله، من رام ائدیم عباسیمی
شیددهتله آغلێر اکبره، چۆن خاطیرین ایستهر باجێ
سن بیر وفالی عممهسن، چوْخ مئهریبان چوْخ با حیا
من داغدیده بیر آتا، اشکیم روان قلبیم یارا
قارداشۇن اوْغلۇ جان وئریب، سن اوْخشا من ائلیم نوا
سن اوْخشاسان سرمشق اوْلار، ایلهام آلار اهل-ی-عزا
یاددان چێخارتماز درددیمی ایللــهر بوْیۇ دونیا باجێ
نخجیرگه ده رسمیدیر، ائتسه تبانی اوْچۇلار
زیبا غزاله تنک اوْلار اطرافیدهن راه-ی-فرار
هر اوْچۇ فۆرصهت ائیلهسه، فوْرهن اوْنا بیر اوْخ وۇرار
معلۇم دیر دیلدهن دۆشهر، بۇ نحو ایله اوْلسا شیکار
بیلمهز اؤزۆن، آچماز گؤزۆن، آهۇی خوْش منظهر باجێ