خطبه امام سجاد (ع) در مسجد اموی
همه ما تا حدودی درباره خطبه رسوا کننده اما سجاد (ع) در مسجد اموی در شام که روز جمعه و در حضور یزید ملعون ایرادشد لااقل مختصری شنیدهایم و در مداحی ها نیز جسته و گریخته به آن اشاره می شود. اما چنانچه گفتیم ادبیات مرثیه ترکی در همه زوایای نهضت عاشورا فعال بوده و هست در این قضیه نیز آثار ارزشمندی آفریده شده است. که یکی از آن نمونه ها همین اثر ماندگار خطبه امام سجاد (ع) اجرا شده توسط حاج داوود علیزاده اردبیلی است. واقعا" عالیست. قسمتهایی از متن آنرا از وبلاگ داش بولاق می خوانیم:
شاعر این خطبه زیبا مرحوم انور اردبیلی می باشد.
بیزیم گؤزهل تورکجهمیزین بۆتون بوداقلاری گؤیچهک اوْلاراق، اوْلارین آراسێندا نوحه و مرثیه گؤرگسؤزو (ادبیاتی) ان پارلاق و گؤزه چالان بیر پاراسێدیر.
حاج داوود علیزادهنین چوْخ گؤزهل مرثیه و نوْحه ایفادهلری اوْلوب، اوْلارێن بیریسیده ایمام سجاد علیهالسلامێن اموی مچیدیندهکی خۆطبهسی دیر. من بیلمیرهم بو خۆطبهنین شعری هانسێ شاعیردهن دیر. آمما چوْخ ماراقلێ بۇ کی بو شعر عربجه متنلره چوْخ یاخێندیر و اوْلاردا مرثیه و نوْحهده بو مضمون دا اوْخۇیورلار. دئمهلی بو خۆطبهنین شعری و اوْخۇماغی حاج داوود دیلینده مداحیمیزین بیر ارکانی و گؤزهل اؤرنهییدیر. من آشاغێدا بو خۆطبهنین بیر پارچاسین حاج داوودون اوْخودوغۇ ناواری اۆزره یازمێیشام. یا ایمام حۆسئیین علیهالسلام
ایمام سجاد خوطبه سی
اوْخویان: حاج داوود علیزاده
...
نئجهکی شمع یانیب شعله اطرافه سالار
یاندیقیجا اریییب دامهنینه اشکی آخار
شعله چکدی اریدی قمنهن او یورغون بالالار (ایمام حوسئینین اسیر بالالاری)
چوخ اسفلی حالا اوْلاری قوصصه سالمیشدێ
بیر دری بیرده بدنلرده سۆمۆک قالمیشدێ
...
اوْلدو هر ثانیه زهرا قیزینه عاشورا
کربلادان اوْرانێین مۆحنهتینی کم بیلمه
سن روقیه اؤلۆمۆن زینبه آز قم بیلمه
او قیزین سیندی آز اوْلدو قمی بیحدوحصار
دؤورهلردی بالاجا قبرینی لیلا و روباب
زینبین اوْخشاماسی عالمی ائیلهردی کاباب:
تاپمادیم جان بالا سؤیلهردی علاج اؤلمهگیوه
آغلارام گوشه ویرانهده آج اؤلمهگیوه
{بالا لای-لای ای بالا لای-لای)
...
چوخدو سؤزو یازماغا یوخ فۆرصهتیم ای اهل عزا
بیر گئجه گؤردو خانیم عمهسینی زینالعباد
اوْتوروب نافلهئ لیلی ائدیب یئرده ادا
دئدی سن کاملهسن، عالمهسن، محرم راز
نیییه اوْتدوق یئری ائیلیسهن بس ای عمه ناماز
{زینب بیرایمامه باخدی بیر او بالاجا بالالارا باخدی ائله آغلادی}:
خبر آلدین دئدی مندهن نییه بو سیرری بالا
قوْیمادون قلبیدهکی دردیمی قلبیمده قالا
اۆچ گۆنۆن آجلیغی اوْغلۇم منی سالمێیش بو حالا
{آی ی یی ی ی}
وئریرهم خیرداجا قیزلارا غذا حیصصهمیمی
یاتیرام آج دئمیرهم بیر کسه من قوصصهمیمی
{ایمام ائله آغلادی}
زینبین قیلدی سؤزۆ حضرت-ی سجاده اثر
آغلادی ائتدی جمالین لحین؛ گؤز یاشینه تر
دئدی اقدام مؤثر ائدهرم عمه سحر
سن گرهک قارداشووون گؤرمهلی قبرین گؤرهسن
قوْیمارام خیردا باجیم تک بیبی آج جان وئرهسن
{مگر من اؤلمۆشهم عمه}
گئجهکی اوْلدو سحر باشلادی برنامهسینی
چوْخ مرتب ائدیب اگنینده اوْلان جامهسینی
آچدی سیلدی توْزونو باغلادی عمامهسینی
دئدی زهرا قیزینه سید ابنائ بشر:
گئدیرهم مچیده عمه، گؤروم آللاه نئیلهر
{خانیم عمه ... آغلاماق سسی}
ترک ویرانه ائدیب، مچیده اۆز قوْیدو ایمام
گؤردو سجادی گئدیر ائیلهدی زینبده قییام
{بیر ایمامه باخدی، بیر بالاجا قیزلارا باخدی؛ فورهن الین قوْوزادێ گؤیه،}
بار ایلاها دئدی رحم ائیله کؤمکسیزدی بالام
{آغلاماق}
بار ایلاها دئدی رحم ائیله کؤمکسیزدی بالام
سوْرا اۆز توتدو خانیم ایلهشن عورهت اوشاغا
وئردی فرمان گلین قیز هامی دورسون ایاغا
بیز اۆچون راهنمادیر دئدی بو زینالعبا
نئچه یول قاتێل الیندهن بیزی ائیلیبدی رها
گئدهیین مچیده شاید خطر اوْلدو بالاما
عهد-ی-همت هامیمیز همت ائدیب باغلاشایوق
ووروب اینجیدسهله، اطرافین آلێب آغلاشایوق
{آی آی های امان ...}
اموی مچیدی بیر مچیدیدی زیبا و کبیر
روز جومعه ائیدی جماعت دوْلو حضار کثیر
دوْر منبرده شیوخ اموی، پیرهزنی
وزرا هیات مخصوصیله سولطان پلید
مچیدین شاهنشینینده اوْتورموشدو یزید
ناگهان داخێل اوْلوب مچیده فرزند نبی
جنب منبرده جلوس ائتدی شریف علوی
حئیرهته دوشدو هامی گؤرجهک اوْ والا نسبی
آچیلیب رمز و ایشاره یوْلۇ هر مرد و زنه
دئدیلر خارجی گلدی نییه بو انجۆمهنه
{زهرا هایانداسان}
وقت اوْ وقت اوْلدو چیخیب منبره ناپاک خطیب
جیرهخوار اموی خودسر و بیباک خطیب
پرده شرری خطابیله ائدیب چاک خطیب
قیلدی تعریف ازل نسل ابوسوفیانی
سورا هذیان دانێشێب سب ائلهدی مولانی
{بورا یئتیشهنده ایمام اوْتورانمادی}
مچیده بیر ملکوتی سس اوجالدی اوْ زامان
توتولوب هرزه خطیبین دیلی، سیندی خفقان
اوْ صدا صاحیبی گفتاره گلیبدیر اوجادان
ای خطیب اموی ساخلا خطابه ادبین
خلقی راضی ائلهییب خالقێن آلدون غضهبین
سورا اۆز توتدو یزیده دئدی اوْل میر-ی گرام
اذن وئرسهن منه بو تختهنین اوسته چیخارام
{بیر منبریکی اوْندا فضائل آل محمد(ص) دئییلمهسه، اونا منبر دئمهزلر و اونا گؤره ایمام دئدی اذن وئر بو تختهنین اۆسته چیخیم}
رۆخصهت آلدێ اۆتوروب عرشه منبرده ایمام
{ایندی منبر اوْلدو}
ذاتی اعلایه فصاحتله ائدیب حمد و ثنا
اوْ دانیشدیقجا خانیم عمهسی ائیلیردی دۆعا
ایها الناس، اوْلون مطلبه آگاه بیلین
بیزه بذل ائیلهییب آلتی صیفت آللاه بیلین
یئتدی نی مطله مرتبه و جاه بیلین
ایرثدیر جود و فصاحتله شهامت بیزده
واردیر اخلاق و عبادتله شوجاعت بیزده
قلبیمینده اوْلان مهر سزاوار بیزیم{؟}
انبیاء زومرهسینه سید و سالار بیزیم
خلقهتین مسخهری پیغمبر-ی مختار بیزیم
حافظ قلعهئ دین حیدر-ی کرار بیزیم
حضرتی حمزه بیزیم، جعفر-ی طیار بیزیم
لیلی اسرا ملکوته گئدهنین اوْغلۇ منم
...
قبلهتینه اوْکی ائیلیبدی ناماز اوْغلۇ منم
اوْکی گؤیلرده ائدیب راز و نیاز اوْغلۇ منم
زمزهمین اوْغلۇ منم، مکه منا اوْغلۇ منم
مشعرین اوْغلۇ منم، مروه صفا اوْغلۇ منم
عرفات اوْغلۇ منم، غار حرا اوْغلۇ منم
داد-ی مظلومی آلێب، داد ائدهنین اوْغلۇ منم
اوْکی ایکی نئیزهیله جهاد ائیلییهنین اوْغلۇ منم
گۆلشهنی کربوبلاده سوْلانێن اوْغلۇ منم
لخته-لخته گؤزۆنه قان دوْلانێن اوْغلۇ منم
قانلی باشی دالیدان ذبح اوْلانێن اوْغلۇ منم
سوْیولوب کؤینهیی عوریان قالانێن اوْغلۇ منم
پئیکهری خاکیله یکسان اوْلانێن اوْغلۇ منم
تانییین سیز منی مظلوم آتامێن اوْغلۇ منم
باش وئریب محضره حقه چاتانێن اوْغلۇ منم
قیزلارێ چؤلده هراسان یاتانێن اوْغلۇ منم
نئیزه اۆستونده باشێ داشلانانێن اوْغلۇ منم
اؤلمهمیش تعزیهسی باشلانێن اوْغلۇ منم
خارێجێ آدیلا مظلوم اؤلهنین اوْغلۇ منم
اؤزۆ مهمان سوسوز جان وئرهنین اوْغلۇ منم
اۆزۆگۆ بارماغێ الدهن گئدهنین اوْغلۇ منم
ساربان اللـهرینه ال تاپانێن اوْغلۇ منم
سینهسی اۆسته قوشون آت چاپانێن اوْغلۇ منم
ختم پیغمبره سیز ساخلامادوز ذره حریم
بیر اوچوق یئرده یاتیب ایندی نوامیس حریم
قوصصهدهن زولفون آغاردیب قوجالیب عمهلریم
طولقازاده بیزی ایستهمیر آزاد ائله سین
غئیرهت-ی دینی اوْلانلار بیزه ایمداد ائله سین