جوشی- قوْشار: اردبیللی منعم

 

بۇ نوحه‌نی ائله قوْشارێن اؤز دئییشینده گتیرره‌م و آردێندا اوْلارێن ادبی دئییشین ده گؤسته‌رره‌م کی بیلینسین نوحه شئعرلریمیزده چوْخلۇ قوْشارلارێن اؤز دئییش‌لرینده یارانێب و ادبی دئییش ده اوْلمایێبدێر. من بۇ ویبلاقدا ایمکان قده‌ری اوْلارێن ادبی دئییش ده یازمێشام آنجاق اوْرداکی بۇ ایش شئعرین وزنینده چتین‌لیک و یئته‌رسیزلیک یارادێر، چکینمیشه‌م

 

اخیامیــده‌ن آیــرێلـدێ، زهـرانـون1 اوْ دیلبــه‌نـدی

بیر خێرداجا قێز قاشدێ2 دالدان بابا سسله‌ندی


 ائـی قلبیمـون3 آرامـێ، گـؤر دیـده تــره‌م بـابا

بیکه‌س بالوْوام4 گؤزده‌ن قان یاش الـه‌ره‌م بابا

گئتمـه سـۇ آدێـن واللاه، بیرده دیمه‌ره‌م5 بابا*

هئی سسله‌دی جان بابا، قوْللارێن آچێب قاشدێ6

گلـدی اوْ کفـه‌ن گئیمیـش سولطانـه یاخۇنلاشدێ7

 

راکیـب بـوْیانـۇب8 قـانـه، مرکــه‌بـده آچـۇب شه‌هپـه‌ر9

سۆرعه‌تله گیـدور10 باشـدا، وار شـوْق-ی-علـی اکبـر

بیر سس ایشیدوب11 سالدێ، کشتی-ی-خودا لنگه‌ر

دؤنـدی12 دالا بیـر بـاخـدێ، یاشیـلـه13 دوْلـۇب گـؤزلـه‌ر

گل آغلامـا جـان بـالا، منـده‌ن سـوْرا14 آغـلارسـان

باشسێز بده‌نیم گؤرسوْن15 مئیداندا قۇجاقلارسان

 

گلـدۇن16 نییـه بس گلـدون اوْلمـا بـالا عطشـانسان

سۇ یوْخ بابا دردیم وار، چێخمێش عطـه‌شیم یاددان

آیاندێ؟17 بس دردون18 دئ باغرێمـێ ائتـدون19 قان

عــرض ائیلــه‌مـه‌ره‌م بابـا تــا دۆشمییـه‌سـن آتــدان

شاهێـن اتـه‌گیـن دۇتـدێ20 عـرض ائتدی یانایانـه21

گؤر یاشلێ قوْیۇب گئتمه، رحم ائت من-ی-نالانه

 

دۆشـدی22 آلـۇب23 آغـۇشـه اؤپـدی24 قــۇری25 لبـلـه‌رده‌ن

بــۇ اؤپــدی اوْ القـانــی26، پـــاک ائیـلــــه‌دی پـئیـکــه‌رده‌ن

بیر سؤز دئدی یاش تؤکدی27 کیپریک سانێ28 گؤزلـه‌رده‌ن

یـاندێــم باباجـان یــانـدێـــم، ائـــی وای بـــۇ بــلالـــه‌رده‌ن

گئتسوْن29 منـی دۆشمه‌نله‌ر یالقۇز گؤره‌جئک بابا

وای قـمچـــی‌لر آلتێنــدا شئمــر اؤلـدۆره‌جئـک بابا

 

دردین دیـوب30 آغـلاردێ اوْل قـانـلـۇ31 کفـه‌ن پـوشـه

شاهۇن32 غمی دریا تک موج ائتدی گلـوب33 جوشـه

توْپراق ایده اگله‌شـدی مـؤحکـه‌م باسـۇب34 آغـوشـه

ناگه یۇمولۇب گؤزله‌ر، دینجـه‌لدی گیـدوب35 هوشـه36

بیرده‌ن دۇرۇب عرض ائتدی، دردون آلارام بابا

مانیع دگـوله‌م37 والـلاه، گئـت آغـلامـارام بابا

 

الـده‌ن منـی قـوْیمـۇردۇن ائـی دردی اوْلان دریـا

ایندی دئیـوسن38 دۇر گئت نه اوْلـدێ سبب بابا

عرض ائیلـه‌دی اینجیتدیـم عفـو ائیلـه منـی بابا

الان یــۇخــۇدا گـــؤردۆم گلمیشـدی آنـام زهــرا

امر ائیله‌دی اینجیتمه مئهمانیمی قوْی گلسون39

آغلاتمـا یـوْل اۆستـۆنده جانانێمـێ قوْی گلسـون

 

آچێقلاما

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1-    زهرانێن

2-    قاچدێ

3-    قلبیمین

4-    بالانام-بالاوام

5-    دئمه‌ره‌م، دیمه‌ره‌م- بۇ آنجاق ایکی جورده دئییلیر.

6-    قاچدێ

7-    یاخێنلاشدێ

8-    بوْیانێب

9-    شهپر

10-            گئدیر

11-            ائشیدیب

12-            دؤندۆ

13-            یاش ایله، یاشێلا، آنجاق شئر وزنینه گؤره گره‌ک یاشیله اوْخۇنا.

14-            سوْرا: سوْنرا، بعد، پس، دئمه‌ک سوْنرا سؤزۆنۆن قێسالتماسێ اوْلا بیله‌ر.

15-    گؤرسوْن: سه‌ن اکی بعض دئییش‌لرده‌ن اۆزه‌للیکله چاراوْیماق دئییشینده "سوْن" دئییلیر و بیلیریک بۇ سس اۇیغۇنلۇغونا قارشێ دێر. و ائله اوْنا گؤره من نوحه متن‌لرین یازاندا بۇلارێ ادبی یازێلێش و دئییش‌ده یازێرام

16-            گلدین

17-            منجه عیاندی دۆزدیر

18-            دردین

19-            ائتدین

20-            تۇتدۇ، دۇتدۇ

21-            یانایانا/ نالانا، آنجاق بۇردادا شئعر وزنی بۇلارێ یانایانه/نالانه دئمه‌گه ایجاب ائدیر.

22-            دۆشدۆ

23-            آلێب

24-            اؤپدۆ

25-            قۇرۇ

26-            القان: آلقان، قێپ قێرمێزی قان، لالا قان، بۆتۆن قان

27-            تؤکدۆ

28-            به سان مژگان؟ اوْلۇ کی بۇ آنلامێ اوْلا

29-            گئتسه‌ن، باخ 15

30-            دئییب

31-            قانلێ

32-            شاهێن

33-            گلیب

34-            باسێب

35-            گئدیب

36-    هوشا گئدمک: میرگی‌له‌نمه، یۇخۇیا گئتمه‌ک، گؤزلرین یۇخۇدان دۆشمه‌یی، بیر آزجا یاتماق، یۇخلاماق

37-            دگیله‌م

38-            دئییه‌ن

39-            گلسون: گلسین

 

*  آنجاق بۇردا بیر مصرع (بۆلگۆ) آز گؤرۆنۆر، نئجه کی قالان بندلر هامێسێ دؤرد و ایکی دیر. آنجاق بۇ بند اۆچ و ایکی دیر. من بۇنۇن دۆز اوْلۇب اوْلماماغێن بیلمیره‌م، نییه کی بۇ چئشید بیلگی‌ده‌ن باشێم چئێخمێر. آنجاق منعم‌ دن یازدێغێم ایکی نوحه ده آیرێ نوحه‌لر ایله‌ن بیر فرقی ده گؤرۆنۆ اوْدا بۇدۇر کی بندلرین سوْنۇندا پایمه‌نبه‌ر تۇتماق اۆچۆن شاه‌بئیتین قافیه و یاخود ردیفی بیرده‌له‌نمیر (تیکرار اوْلمۇر) اؤرنک اۆچۆن بۇ نوحه ده گره‌ک "ـه‌نـدی" پارچاسێ بندلرین سوْن بئیت و یا خود سون میصراعین آخێرینده گلمه‌سی پایمه‌نبه‌ر تۇتماق اۆچۆن لازیم دیر

دئمه‌لی بۇ چئشید نوحه‌لرده نوحه اوْخۇیان اؤزۆ بندین سوْنۇنا چاتاندا دئییم دۇرۇمۇ ایلا و یا ال ترپه‌تمه‌سی ایله پایمه‌نبه‌ر تۇتانلارا بندین بیتمه‌سین آندێرار.