حضرت علی اکبرعه گؤره منزوی دن دؤرد نوحه

رحمه‌تلی اوستاد رحیم منزوی‌نین حضرت علی اکبرعه گؤره چوْخ گؤزه‌ل نوحه‌لر و مرثیه‌لری وار. اوْلار چوْخلۇ تۆرک مرثیه ادبییاتی ساحه‌سینده بدیعی و یئنی بیر یاپێت (اثر) دیرلار. اکبره باخ –اکبره باخ اؤزۆ تکینه بۇ قوْنۇ دا بیر تانێق دیر. بۇ اثرلرین چوْخۇن حاج سلیم مؤذن زاده و قالان بؤیۆک مداحلارێمێز ایفا ائدیبله‌ر. و دئمه‌ک حضرت علی اکبر علیه‌السلامین بیزیم آغێت گؤرکسؤزۆمۆزده چوْخ اینجه و اؤنه‌ملی یئری وار. ایندی بۇ پوست دا اوستاد دان دؤرد نوحه قوْیۇرام. اۆمۆدۆم وار کی سیز سایێن اوْخۇجۇلار ایچین یارارلێ و فایدالی اوْلسۇن. آللاه بؤیۆک قوْشارێمێز - اهل بئیت وۇرغۇنۇ - رحیم منزوی اردبیلی‌یه غنی-غنی رحمه‌ت ائله‌سین. اوْ مرحوم اۆچۆن بیر فاتحه اوْخۇیاق.


 

 

حضرت علی اکبر آناسێ لئیلا نه گؤزه‌ل اوْخشایێر:

 

بۇ نوحه حاج سلیم مؤذن‌نین "اکبره باخ-اکبره باخ" کاسئتین‌ده‌ن یازێلێب و سوْنرا نوحه‌نین کیتابلاردا* اوْلان واریانتێ ایلا قارشێلاشێب. کیتابداکی واریانتی آلت یازێدا نوحه دن سوْنرا گؤسته‌رمیشه‌م.

 

ائی علی اکبریم، شبه‌-ی-پئیغه‌مبه‌ریم

زیبـا مـارالـێــم، رعنــا غــزالیــم

اۇچماغا شهپه‌ریم، گؤرمه‌گه گؤزله‌ریم

شأن-وْ-جلالیم، ائی مه جمالیم

 

غم گۆنۆ یاوه‌ریم، ال دۇتان اللـه‌ریم

سێندێ بال-وْ-پریم،

مجنوندی لئیلی، محزوندی خئیلی

وار بوسه مئیلی1

قوْیما گیلئیلی

 

لئیلی‌یه قێل نظه‌ر، ائیله‌دین دربئده‌ر

عؤمرۆ اوْلدۇ هده‌ر

سن ایستییه‌نده، جان سسلییه‌ندی

سن آغلایاندا، جان-جان دییه‌ندی2

 

دۆشسه گر دیللـه‌ره، نوْلدۇ بس اکبره

اوْخشارام ائللــه‌ره

حمد اوْلسۇن حقّه، وئرمیشدی آلدێ

اکبر اۇجالدێ، لئیلا قوْجالدێ

 

قلبیمی داغلادۇن3، چاره‌می باغلادۇن4

هئی باخێب آغلادۇن5

نوح‌ون ده عؤمرۆ حتی آز ایمیش

بیجا چالێشدێم، هر نه یازێ ایمیش6

 

سن منی ائی پئسه‌ر، ائیله‌دین دربئده‌ر

قالدێم آخه‌ر مله‌ر

صبریم تالاندێ، دونیا یالاندێ

شادلێق گئده‌ندی، غمله‌ر قالاندێ

 

گۆل اکیب درمه‌دیم، خئیرینی گؤرمه‌دیم

توْی شالێ سرمه‌دیم

بیر شمع تک من، هئی یاندێم آخدێم

گتئدین الیمده‌ن، حسره‌تله باخدێم7

 

گؤزله‌دیم، کام آلام، توْی ائده‌نده بالام

قێرمێزی شال سالام

حیجله بزه‌ردیم، هئی قند اَزه‌ردیم

تازه گلین‌له‌ن، با هم گزه‌ردیم

 

کؤینه‌گون8 بیچمه‌دیم، ساق-سوْلا گئچمه‌دیم

شربت‌ون ایچمه‌دیم

بیر ال اَته‌کده، بیر ال اۆره‌گده

بیر گؤز دالۇنجا، بیر گؤز فله‌کده

 

گۆلسه گر دۆشمه‌نیم، وار نه چاره منیم

وئر نیشان مدفه‌نیم

قال باشێم اۆسته، گؤر درگوذه‌شتیم9

قبریم داشێندا، یاز سرگوذه‌شتیم10

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

* کیتاب: صد نوحه- لطفعی کریمی ترکی میانه‌ای- انشتارات پیری- چاپ سوم زمستان 86 (آدرس مؤلف: تهران-نعمت آباد-خ طالقانی-کوچه میخک-پلاک 43-تلفن 55829884-موبایل 09124350758)

1- وار بوسه مئیلی عیباره‌تین من کیتابدا گؤرمه‌دیم

2- کیتابدا بۇ مئصره‌ع بئله‌دیر: سن آغلایاندا جان سسلییه‌ندی

3- کیتابدا: داغلادان

4- کیتابدا: باغلادان

5- کیتابدا: آغلادان

6- بۇ بئیت کیتابدا بئله‌دیر:

باخدێم دالۇنجا، آغلادێم اوْغلۇم

یاسۇندا سینه، داغلادێم اوْغلۇم

7- بۇ مئصره‌ع کیتابدا بئله‌دیر:

گئتدین دالۇنجا، حسره‌تله باخدێم

8- کؤینه‌گین، کؤینه‌یین

9- درگذشت

10- سرگذشت

 

 

حضرت علی اکبر باشێ اۆسته ایمام حۆسئنع بئله اوْخشایێر:

 

بۇ نوحه‌نی حاج "غلام ترابی" مرثیه فوْرموندا چوْخ اۆره‌گ یاندێرێجێ اوْخۇیۇب.

 

قۇرۇ یئرده نقشه‌‌ی-ی-قامه‌تون1

ائیله‌ییب قییامه‌ت، اوْغۇل علی

ائویمی یێخێب، بئلیمی بۆکۆب

بئله سرو قامه‌ت اوْغۇل علی

 

یئتیشیبدی فرقیوه بیر یارا

بزه‌ییب جمالیوی تازه قان

دیریلیکده‌ن2 ال یۇمۇشام3 علی

باشیوا بۇ یاره4 دگه‌ن زامان

منی اؤلدۆره‌ر سنین اؤلمه‌گۆن

نه لزومی اؤلدۆره کوفییان

بۇ باشۇندا5 کی یارا مرگیمه

چوْخ ائده‌ر کفایه‌ت اوْغۇل علی

 

ائده‌له‌ر شیکاف بۇ سینه‌می

اوْ قده‌ر کی قلب اوْلا آشیکار

اۆره‌گیمده اوْندا باخان گؤره‌ر

باشێوێن یاراسێ‌نێن عکسی وار

گله باشه هر نه بلا بلی

اوونۇ ضبط ائده‌ر دل-ی-داغدار

اۆره‌گیمده دی بده‌نوندا6 وار

نه قده‌ر جراحه‌ت اوْغۇل علی

 

سسیوه خییه‌مده7 وئره‌نده سس

بیلیره‌م بۇ سیرری بیلیب آنان8

صفحات-ی-دفتر-ی-عئیشیده‌ن

آدێنێ بکلّی سیلیب آنان

هله دور خییامه گئده‌ک گؤره‌ک

بۇ غموندا بلکه اؤلۆب آنان

چون اوْغۇل غمینده آنا چتین

ائده‌ر ایستیقامه‌ت9 اوْغۇل علی

 

بۇ قوْشۇن شماته‌ت ائدیر منه

باشۇن اۆسته چوْخ اوْتۇرانمێرام10

گۆلۆشۆللــه‌ر11 آغلایا بیلمیره‌م

سئوینیلله باشه ویرانمۇرام12

قباقیمدا دۆشمه‌نیم ال چالێر

هله من ایاقه دۇرانمۇرام

نه بئلیمده تاب-ی-قییام وار

نه دیزیمده طاقت، اوْغۇل علی

 

منی نیمه جان ائله‌ییب غمون

بیلیسه‌ن اؤزۆنده بۇ نوکته‌نی

گؤرۆسن کی گلمیری دیزله‌ریم

نئجه خئیمه‌یه آپارێم سنی

دۇر آیاغا دۇت13 الیمی علی

سن اؤزۆن خییامه آپار منی

قوْجالێق زاماندێ ائله اؤزۆن

آتاوا حیمایه‌ت اوْغۇل علی

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1- قامه‌تین

2- حیات دان، یاشایێش دان، از زندگی

3- ال یۇمۇشام: منجه فارسجادان چئویرمه بیر دئییم اوْلا بیله‌ر. دست شستن – "از زنده بودن دست شسته‌ام"

4- یاره، یارا: زخم، جراحت عمیق

5- باشۇن: باشێن، سر تو

6- بده‌نینده، در بدن تو

7- خیم: جمع خیمه، اخیام

8- بۇ مئصره‌عی بئله ده ائشیدمیشه‌م: دا یقین بۇ سیرری بیلیب آنان

9- استقامت

10- اوْتۇرابیلمیره‌م، بۇ دا بیر چئشید ائیله‌م دیر کی بیزیم دیلده چوْ یایقێن ایشله‌نیر. گئده‌نمه‌دیم، یاتانمادێم، و ... نئجه کی گؤرۆنۆر یالنێز منفی ائیله‌م (فعل) دۆزه‌لدیر. بۇ ائیله‌مین مصدری بئله دۆزه‌لیر:   ائیله‌م کؤکۆ + (-َنمه‌مک) یا (..انماماق)

11- گۆلۆشمه‌ک: دسته جمعی خندیدن، باهم استهزا کردن و ریشخند زدن

12- وۇرانمۇرام/ وۇرانمێرام

13- تۇت، دۇت: یاپێش، بگیر

 

 

باجێ زینب گل بالامێن نعشین عباده گتدیم:

 

گل اکبریـم بـوْیاندێ، قانـه مینـاده زینب

بۇ پاره - پاره نعشین، گتدیم عباده زینب

 

نعشین قۇم اۆسته تاپدێم، فیکر ائت نه حاله قالدێم

دۆشدۆم یئره سۆرۆندۆم، باشێن دیز اۆسته آلدێم

هئی سسله‌دیم اوْغۇل وای، ناله سیپئهره سالدێم

سس وئرمه‌دی سسیمه، مئیداندا باشه چالدێم

قوْیدۇ منی اوْغۇلسۇز، بۇ شاهزاده زینب

 

گؤردۆم عمامه‌سینده‌ن، شهلا گؤزه سۆزۆر قان

بیلدیم وۇرۇبلا یاره، باشدان بۇ قوم-ی-عدوان

باخدێم اوْ باشه؛ وۇردۇم، باشێمه ائتدیم افغان

گؤردۆم قێلێج یاراسێن، چێخدێ آتام یادێمدان

بۇ درده یاندێ قلبیم، اوْندان زییاده زینب

 

دَگمیشدی بسکی یاره، بۇ قامه‌ت-ی-رسایه

اعضاسی پاره-پاره، دۆشمۆشدۆ بۇ مینایه

عیلله‌ت اوْدۇر کی نعشین، بۆکدۆم بئله عبایه

توْف1 روزیگاره لعنه‌ت، بۇ لشگه‌ر-ی-جفایه

دۆشدۆم عجه‌ب بلایه، بۇ کربلاده زینب

قانه دؤنۆب سریشگیم، قلبیم جراحه‌تینده‌ن

باجێ امان بۇ قومون، طعن-وْ-شماته‌تینده‌ن

چکدوخجا2 اکبریمین، اوْخ سرو-ی-قامه‌تیمده‌ن

من آغلادێم بۇ لئشگه‌ر، گۆلدۆ شقاوه‌تینده‌ن

هئچ اوْلمادێ مروّت، قوم-ی-جفاده زینب

 

باجێ اؤزۆن خبر وئر، لئیلای-ی-دیلفیکاره

کشف ائت بۇ ماجه‌رانی، رمزا" اوْ بیقراره

سن دۇت دیله دانێشدێر، لۆطفیله آل کناره

سالسێن رقیّه بیرده‌ن، لئیلا باشێنا قاره

گلسین اوْغۇل غمینده، فریاد-وْ-داده زینب

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1- تف، توف، آغێز سۇیۇ آتماق

2- چکدوخجا: چکدیکجه

 

 

 

دور ایاقه علی اکبر آناسێ:

 

دۇر ایاقه گلدی اکبر، ائی اوْغۇل آناسێ لئیلا

گؤر نه قان وئریر بده‌نده، نئیزه‌له‌ر یاراسێ لئیلا

 

زۆلفله‌رینده قطره – قطره، قانه دیر ائله نیظاره

جیسم-ی-نازه‌نینی اوْلمۇش، خنجه‌ریله پاره-پاره

بینه‌وا باشۇن ساغ اوْلسۇن، باشێوه سال ایندی قاره

اکبرون گئییبدی قاندان، قێرمیزی لیباسی لئیلا

 

پرده-پرده قان دۇتۇبدور، اکبرین اوْ مه جمالین

زۆلفله‌ری اوْلۇب پریشان، گیزله‌دیبدی خط-وْ-خالین

نعشی اۆسته باش یوْلارسان، گؤرسه‌ن اکبرین اوْ حالین

ائیله‌ییب نهان چوْخ عضوین، شاه-ی-دین عباسی لئیلا

 

ائی وجودی اکبریله، اهل-ی-عاله‌مه عزیزه

دۇر ایاقه وئر ایجازه، ایندی چشم-ی-اشک‌ریزه

جیسم-ی-اکبری سالێبدێ، گؤر نه حاله زخم-ی-زینب

قانیله‌ن خیضاب ائدیبدی، آی کیمی لیقاسی لئیلا

 

باشینه سالێبلا قاره، دۇردۇ ماحصل ایاقه

نعشه بیر گؤز آلتێ باخدێ، باشێنێ سالێب آشاقه

غشّ عارض اوْلدۇ بیرده‌ن، چون اوْ غمکئش-ی-فراقه

وای اوْغۇل دئییب یێخێلدێ، غمله‌ر آشیناسێ لئیلا

 

غشّده‌ن گؤز آچدێ لئیلا، گلدی حاله بیر زمانی

فضّه‌نین کؤمک‌لیگینی، قصد ائدیب اوْ مه‌لیقانی

بینه‌وا آنا مخاطیب، ائیله‌دی جاوان بالانێ

آچ گؤزۆن جاوانێم اکبر، گؤزله‌رین فداسی لئیلا

 

گرچه وار موجّه عوذرون، چۆنکی قانیوه باتێبسان

عمّه‌وین یانێندا امما، دۇر اوْتۇر نییه یاتێبسان

گؤزله‌رین فداسی گؤزده‌ن، اوْلمایا منی آتێبسان

بیر گؤز آچماغا ائدیر بۇ، عجز-وْ-ایلتیماس لئیلا

 

مدتّی بۇ خانیماندا، زینب عمّه‌وه کنیزه‌م

کنز-ی-عیصمه‌تین کنیزی، اهل-ی-عاله‌مه عزیزه‌م

عیززه‌تیم گئدیب الیمده‌ن، نعشین اۆسته اشگ‌ریزه‌م

وار یئری یتیرسه عرشه، وای اوْغۇل صداسی لئیلا