به نظم کشیدن وقایع کربلا (واقعه نگاری) توسط شاعران مرثیه سرای ترک

گرچه نوحه اکثریت غالب آثار شاعران مرثیه سرای ترک را تشکیل می دهد که همانا برای سینه زدن و زنجیر زدن در مراسمات عزاداری محرم استفاده می شود و در وزنهای مختلفی که قابل اجرا و سینه زدن باشد سروده می شود اما در این میان آثار فراوانی نیز به تشریح وقایع کربلا پرداخته و به نوعی واقعه نگاری صورت گرفته است و این اشعار دیگر برای سینه زدن و زنجیر زدن نیست بلکه به عنوان روضه و شرح وقایع می باشد. شاعران مرثیه سرای ترک در این ساحه نیز گوی سبقت را از همه ربوده و بهترین و غنی ترین آثار را آفریده‌اند و طوری که تا حد جزئیات این مسائل را شکافته و وقایع را بازگو کرده اند و البته که این آثار پر از لطائف ادبی است.


این گونه آثار که در بین مداحان ترک به دوبیتی مشهور است. در گونه های مختلف شعر عروضی سروده شده اند از مثنوی گرفته تا مخمس و ... برای نمونه موارد زیر را می شود نام برد که به نظم کشیده شده‌اند:

شروع حرکت حسینی و خروج از مدینه

قضیه نامه یزید به امام و مجلس ولید در مدینه

قضیه امان نامه حضرت عباس (ع)

رجزهای دولاران کربلا

مقتل امام

اسارت اهل بیت امام

خطبه حضرت زینب در کوفه

خطبه امام سجاد (ع) در شام

قضیه طفلان مسلم بن عقیل

مصبیت حضرت رقیه

قضیه هنده و خرابه شام

و کلا" وقایع مربوط به امام و یارانش چه قیل از حرکت از مدینه و چه بعد از رسیدن اهل بیت به مدینه، و حتی وقایع کوچک و ریزی که در روز عاشورا اتفاق افتاده نیز از چشم تیزبین شاعران ما دور نمانده است که برای مثال قطعه ای از حاج رحیم منزوی را می آوردم که امام چگونه نعش علی اصغر را به خیمه ها برگرداند.

گرچه در نوحه ها نیز این مسائل گاه گاهی بیان می شود اما چنانچه دیدیم نوحه ها بیشتر موردی و یا زبانحال اشخاص است تا به نظم کشیدن وقایع...

در پستهای بعدی با این آثار بیشتر آشنا می شویم.

 

علی اصغر شهید اوْلاندان سوْرا ایمامێن حالی- شاعر منزوی اردبیلی

 

گـل زینب‌یم آل اصغـریمـی سینـه‌وی داغلا

من اصغره چوْخ آغلامێشام، سن منه آغـلا

 

یــوْرغــۇنــدۇ بـالام وئــرمـه‌ییــن الده‌ن الــه «زینب»

گهـوارهییـه ســال، بلکـه یاتێب دینجـه‌له «زینب»

 

لبخـه‌نــد وۇرۇب زهـریـلـی پئیــکانــه هــوه‌سـده‌ن

چالـدێ ال ایاق طایـر-ی-جـان چێخدێ قفه‌سـده‌ن

باشێ آخێنێـب سـۆزدۆ گــؤزۆ دۆشـدۆ نفـه‌سـده‌ن

سێنـدێ بۇ گـؤزه‌ل غۆنچه ده مؤحنـه‌ت بـۇداغێنـدان

اؤپــدۆم بـالامێــن قـانـلــێ یـۆزۆنــده‌ن دوْداغـێنــدان

 

اووه‌ل بــاجــێ آچ معجــه‌ریــوی بــاغــلا یـاراسێـن

اوْنــدان گئـدیـب آگــاه ائلـه‌ییــن بیکـه‌س آنـاسێـن

هئــچ بیـر آنـا دؤزمـه‌ز، یارالــێ گـؤرسـه بـالاسێـن

سـن بـاخمـا «روبـاب»یـن بـالا وای ناله‌سی گلمیـر

قــوْرخـۇر اۇتـانــام مـن، اده‌بینــده‌ن سسـی گلمیـر

ســن دۆش قاباغــا باجــێ بــۇ بیــر امر-ی-ثوابـه

لازیمــدی تســه‌للــی وئــریلـه اینـدی «روبـاب»ه

قلبمیــده مینــم وار ســؤزۆم اوْل قلبــی کبــابــه

دۇر منلـــه گئــده‌ک گـؤگلیـن آلاق، دردی آزالسێن

هــر درده دؤزۆب داییــره‌ی-ی-صبـریــده قـالسێــن

 

«زینـب» اوْ شهیـن خـاطیـرینــه دۆشـدۆ قباغـه

وئـرسیـن خبــه‌ر احــوالـی اوْ رنجـور-ی-فــراقــه

«اصغــر» آنـاســێ سێلـدێ گـؤزۆن دۇردۇ ایاغه

تئز بیلدی حۆسئینین هده‌فین قلبی سێخێلــدێ

شـاهیــن ایــاغــی آلتــدا ذلیـــلانـــه یێخێـلــدێ

 

عــرض ائتـــدی آقـا مقصــه‌دیـوی بیلـدیم ازه‌لده‌

گتـدیــم اوْدۇ پیشـوازیــوه جــان نقـدینـی الــده

وئرسین سنه حق یاخشێ جزاله‌ر بۇ عمه‌لـده

شرمـه‌نـده کنیــزون سـۆدۆ یـوْخـدۇ الـی بوْشـدۇ

«اصغر» سنین اوْغلۇندۇ، تسه‌للی سنه خوْشدۇ

 

قـــۇربـان گــؤزینـه آغـلامـا یانـدێـرمــا رۇبــابـی

اشـک-ی-غـم-وْ-مـاتـه‌ملـه بوْیاندێـرمـا رۇبـابـی

ســن بیـل آنـاوێـن حققـی اۇتـانـدێـرمـا رۇبابی

آخــه‌ر نـه تسـه‌للادی بۇ ائـی کـان-ی-کرامــه‌ت

«اصغر» سنیـن ایـدی منـه وئرمیشدیـن امانـه‌ت

 

صۆبحه کیمی من بۇ گئجه گؤزیاش اله‌میشدیم

قوْنداغێ تئز-تئـز گـه آچێـب گــه بلـه‌میشـدیـم

مین زحمه‌تله‌ن بۇ گئجه‌نی صۆبح ائله‌میشدیم

صـۆبح اوْلدۇ گئجه‌م حئیف یامان گۆنله‌ره قالدێم

آخــه‌ر قـۇزۇ قــۇربـانـۇوۇ عطشـان یـوْلا سالدێم

 

گـؤردۆم دوْداغـۇن قانێــن اۆره‌کـده‌ن یـارالانـدێــم

شیشماهه بالام چێخدێ یادێمدان سنه یاندێــم

آللاهدان اؤلۆم ایستـه‌دیـم از بسکـی اۇتـانـدێــم

قــۇربانلێغــا دیلسیــز بالامێــن قییمـه‌تـی یوْخـدۇ

اؤلمۆشدۆ سۇسۇزدان سنه هئچ میننه‌تی یوْخدۇ

 

گــۆل ســوْلسـا گلــه‌ر بـۆلبۆلـۆ گـۆلـزاریــده زاره

غــم یــۆز وئــره‌ر البتــه خــزان فصلـــی هـــزاره

گـۆلشه‌نده سنین گۆلده...من اوْلدۇم گۆنۆ قـاره

من دربئده‌ره‌م قوْی نه گۆلۆم گۆلشه‌نیم اوْلسـۇن

قانلـێ بلـه‌گـی بـوْش بئشیگیله‌ن منیم اوْلسـۇن

 

مـن «منـزوی»یـه‌م نالـه‌مــی افلاکــه یئتیــرره‌م

بیلمــه‌م نـه زامـان جانیمـی جانانیمــه وئــرره‌م

اگنینده حۆسئین کؤینه‌گی مین «حرمه‌له» گؤرره‌م

هـر تـک تـکـی مـن تـک اوْتــۇرۇب بـزم-ی-عـزاده

گـؤزده‌ن منـه اوْخشـار عمـه‌لـه‌‌ن «ابـن-ی-زیـاده»