محرم و عاشورای امسال در ترکیه و مشکلـات ما

 

ترکیه چند سالی است که با سرکار آمدن حزب عدالت و کالکینما (توسعه) و یا همان آک پارتی به سیاستهای جدیدی در عرصه بین‌المللی و داخلی روی آورده است که شاید اکثرا" با سیاستهای جدید بین‌المللی این کشور آشنا شده و یا چیزهایی شنیده باشند اما در عرصه داخلی نیز این کشور کارهای شایان توجهی انجام داده است که یکی از آنها آزاد گذاشتن و هموار کردن شرایط برای اقلیت‌های مذهبی و اصولا" مذهب در این کشور است با اینکه نظام حاکم بر این کشور نظامی لائیک می باشد اما سیاستهای اخیر باعث شده است که مذهب در عین اینکه دخالتی در امور سیاسی ندارد اما در عرصه فرهنگی و اجتماعی نمودی والا یافته و به سمت جایگاه ویژه خودش که همانا اصلاح جامعه و رساندن آن به سعادت معنوی است راه پیماید.


گرچه این حزب نتوانست به لغو ممنوعیت حجاب در دانشگاههای ترکیه دست یابد اما در عرصه نهادهای غیرمردمی و دینی جایگاه ویژه ای برای دین بوجود آورده است. و این از آنجا ناشی می شود که مردم این کشور دارای عقاید پاک دینی و ثابت قدم در این راه بوده و بر خلاف تصور و پنداری که برای ما ایرانیان ایجاد شده است مبنی بر فساد و بی بند و باری در این کشور، مسلمانان این کشور همچنان ثابت قدم در راه اسلام و حمایت از مسلیمن هستند. و با وجود افراد و احزاب اندک ضد دین و نظام لائیک باز هم می بینیم که دین نقش اصلی را در این جامعه ایفا می کند.

در این میان روی کار آمدن حزبی با گرایش اسلامی و روشنفکری جایگاه اسلام را در این کشور بالاتر برده و روشنفکری و برخورد دور از تعصب این دولت با مذهب و اقلیتهای مذهبی به دیندار شدن این جامعه رونق خاصی بخشیده است. آزاد بودن مراسم های پیروان مولوی، حاجی بکتاشی و تمام مذاهب اسلامی از جمله علویان (همان قیزیلباش ها و به عبارتی شیعیان) نیز نمود کامل دارد. در محرم امسال در ترکیه وضع به گونه دیگری بود دولت این کشور یک کانال دولتی را به محرم اختصاص داده که به قول رجب طیب اردوغان به مراسمات و تفکرات مربوط به کربلا و شهیدان کربلا می پردازد.

در ترکیه علویان این کشور ده – دوازده روز منتهی به عاشورا را روزه می گیرند. و همچنین مراسمهای خاصی در روز عاشورا دارند آنان در این روز نوعی آش و خوراکی بنام عاشوره پخش می کنند به مانند حلیم و سایر نذریها که ما در کشورمان پخش می کنیم و همچنین در مناطق مختلف به عزاداری می پردازند. امسال در شهرهای مختلف ترکیه از جمله در استانبول مراسم باشکوهی برگزار شد که واقعا" عالی بود و تله تئاتر اجرا شده درباره اسیران کربلا و عاقبت آنان اشک هزاران مسلمان حاضر در این مراسم را جاری ساخت. نقش رقیه (ع) دختر شیرین زبان امام حسین (ع) را دختری شیرین زبان با شیرینی زبان ترکی اجرا می کرد که دل هر انسانی را به فغان می آورد.

نخست وزیر ترکیه نیز به مناسبت این روز حماسی و ماندگار در تاریخ بشریت به ایراد سخنرانی در یکی از شهرهای ترکیه نمود و یاد و خاطره "شهید امام حسین" و یارانش را گرامی داشت. وی همچنین در این مراسم به بیان دیدگاه خود و دولتش درباره آزادی دینی و قومیتها پرداخت و گفت: با وجود مناقشات فراوان ما شبکه 24 ساعته زبان کردی راه انداختیم، ما یک شبکه در ماه محرم به علویان مخصوص گردانیدیم، (کانال trt2)، ما سی و دو صفحه در کتابهای درسی به علویان اختصاص دادیم، ما آثار ناظم حکمت را مطرح کرده و از مهجوریت بدر آوردیم.

ور در آخر بیان کرد که ما نمی خواهم و نخواهیم گذاشت کربلای تفکر و اندیشه در ترکیه پیش آید.

آری ترکیه با احترام گذاشتن به مذاهب و قومیتهای این کشور قدم در راه تعالی دموکراسی گذاشته است و امیدوار است با منطق گرایی و دوری از تعصبات واهی بتواند کشوری آزاد برای همه ترکیه‌ ایها فراهم سازد. – و اقدام دولت در محاکمه و بازداشت عده‌ای از پان ترکها در کنار آزادی دادن به اقیلتهای قومی و مذهبی از اهم این کارها می تواند باشد.

آری مراسمات عاشورایی ترکیه و سایر مراسمات مذهبی آن که اکثرا" با حضور مسولین دولتی انجام می شود نشان از آن دارد که این کشور به همه افکار و عقاید موجود در کشورش احترام گذاشته و آنها را نه تنها تهدیدی برای کشور نمی شمارد. بلکه فرصتی مغتنم برای پیشرفت کشور می داند. و این کار ترکها می تواند درس عبرتی برای بقیه کشورها مسلمان شود. که آنان نیز از این تنوع فرهنگی و مذهبی کشورشان برای پیشرفت استفاده کنند.

در این میان کشور آذربایجان که سعی در محدود کردن مراسمات مذهبی و دینی بخصوص برای شیعیان دارد باید بداند که روش پیش گرفته شده توسط این حکومت عاقبتی جز رسوائی و بدبختی برایش نخواهد داشت و اعمال محدودیت علیه شیعیان که اکثریت مردم این کشور را دارند. باعث خواهد شد تا آنان به فکر و شیوه های دیگری توسل جویند و این هیچ وقت خوشایند نخواهد بود و گرایش به بیرون از مرز آن دولت، در آینده کشور تاثیر بدی خواهد گذاشت.

در ثانی شیعیان واقعی این کشور باید با تأسی به مسلمانان ترکیه -که با کارهای فرهنگی و بالا آوردن حزبی اسلامی توانستند گامهایی در جهت پیشرفت و بهبود دین بردارند.- از وابستگی سیاسی دوری گزیده و سعی در گسترش فرهنگ شیعی با استمداد از گذشته خود بکنند. گذشته‌ای که پر از ستاره‌های درخشان ادبی و فرهنگی شیعی در آن دیار است. در هر صورت اقدامات سنجیده و مستقلانه و صرفا" مذهبی است که می تواند دوران شکوفایی را برای شیعه در آن جمهوری به ارمغان آرود. و هر گونه کاری که بوی وابستگی از آن برآید خسران عظیمی بر پیکر شیعه در آن دیار به بار خواهد آورد. کاری که متاسفانه زمینه های آن در بین شیعیان این کشور به چشم می خورد.-البته این یک مشکل دوطرفه نیز هست یعنی هم مشکل دولت است و هم مشکل شیعیان، هر چه دولت سختگیری کند گرایش به بیرون در بین شیعیان بیشتر می شود و هر چه گرایش به بیرون بیشتر شود استقلال کشور به خطر افتاده و سختگیری بر شیعیان افزایش خواهد یافت.

اما ما ترکهای ایران که در عشق و محبت به اهل بیت (علیهم السلام) پیشقدم و زبانزد همگان بوده و هستیم باید در چنین موقعیت نیز نقش خود را ایفا کنیم و با کمک های معنوی و ادبی به سایر هم زبانمان در همه جای دنیا بتوانیم مکتب اهل بیت را گسترش دهیم. در حال حاضر ادبیات مرثیه ای ترکی ما در گستره وسیعی از ترکمنستان و روسیه تا استانبول به فراوانی و در اکثر نقاط دنیا به مقدار حضور شیعیان ترک مورد استفاده بوده و طرفدار دارد. و همین امر باعث می شود که ما بیشتر به فکر اعتلای این ادبیات غنی باشیم. دیگر ما فقط خودمان نیستیم که به دلیل آشنایی با ادبیات عربی و فارسی با یک کلمه ترکی در یک بیت نیز بخواهیم مرثیه بسراییم. الان ملل دیگر تورک با زبانهای اصیل و بومی، و غریبه با ادبیات عرب و فارس نیز با مایند و ما باید آثاری بیافرینیم که هم یک تورک ایرانی آنرا بفهمد و هم یک تورک ترکیه و این کار هم سخت نیست. و این فقط برای شروع است و مطمئنا" از بین آنها نیز کسانی خود مرثیه سرایی می کنند. اما در عرصه جهانی شدن با وجود این امکان و نزدیکی اکثر لهجه های تورکی به هم، ما چرا از قافله عقب بمانیم و فقط با ساختن چند مضاف و مضاف الیه دور خود پیله بدوزیم.

در مراسم تله تئاتر کاروان عاشورا که امسال و در روز عاشورا در هالکالی استانبول اجرا شد. بوضوح استفاده ادبیات مرثیه ای ترکی مان را در آن می شد مشاهده کرد و از طرف دیگر راحت بودن کار را برای مداحان و مرثیه سرایان ترک مان که با اندکی دوری از کلمات عربی و فارسی و کنار گذاردن کلماتی که دیگر جز تاریخ این زبانها و زبان ترکی اند براحتی می توان نوحه ای سرود که هم بشود در استانبول فهمید و هم در تبریز و تهران و هم در قاشقایها و افشاریه خراسان

برای مثال همه ما شعر زیر را راجع به حضرت رقیه (ع) شنیده‌ایم:

رقیه جان داد قاتێشێب آدێنا

قۇربان اوْلۇم آدێندا‌کی دادێنا

و در این مراسم همین اشعار با لهجه استانبولی براحتی دیالوگ افراد بود. و البته ادامه این اشعار و اوْخشاماهای موجود نیز خوانده شد.

و این قضیه نشان می دهد که اگر روحانیان و مداحان ما که برای چنین جاهایی جهت تبلیغ و مداحی تشریف می برند با اندکی مطالعه‌ای می توانند با زبان و لهجه‌ئ مردم آنجا صبحت کنند و دیگر در آنجا نگویند: "گئتدیم گؤردۆم مرغ بریانی آویزان ائله‌ییب آخه چرا؟" و یا "در مراسمات سال گذشته گؤردۆک کی"

من نمی دانم این روحانیان ما اصلا" چرا این طوری حرف می زنند. یک زمانی عربی حرف می زدند و خودشان هم شاید معنی بعضی از این کلمات را نمی دانستند و الان هم بعضی از روحانیان ترک ما کلماتی از فارسی و گاها" عربی-آخه دیگر عربی را از حوزه هم دارند خارج می سازند. قران به زبان فارسی نازل شده عربها ترجمه کرده‌اند. چون آنزمان عربستان مال ما بوده پس قران نمی توانسته عربی باشد[شاید خنده‌دار باشد. ولی این افکار گروهی جوجه پان ایرانیست است که هم خدا را می خواهند و هم خرما را]"- بکار می برند که خودشان نیز معنی آنرا نمی فهمند. و بعضی از آنها نیز آرام-آرام در جرگه وطن پرستان وارد شده و شیعه را برابر با فارس معنی می کنند. خدا آخر و عاقبت همه ما را به خیر گرداند. کاش همینها هم از نخست وزیر روشنفکر ترکیه درس می گرفتند که هر کس و هر عقیده را همانطور که هست قبول کنیم و اگر قبول نداریم لااقل احترام بگذاریم و اگر احترام گذاردن بلد نیستیم و یا عقده درونی مان اجازه احترام نمی دهد. دیگر اقدامی در تحریف آن نکنیم که به خودمان بچسبانیم. و آنطور که می خواهیم آنرا بیان کنیم.

آری گروهی در همین راستا است که ادبیات مرثیه ترکی را به فارسی می چسبانند و گروهی آنرا جدا از ترکی می دانند. و سعی در انکار این ادبیات غنی می کنند. – البته با گسترش ارتباطات و علم عامه مردم، آرام-آرام رشته‌های این عده دارد پنبه می شود. و این بر اصحاب این ادبیات است که با شناساندن آن به مردم، جلوی این افراد مغرض که کارشان تصاحب همه خوبی های دنیا برای خودشان و نسبت دادن بدی های به دیگران است. و این شاید به دلیل همان عقده خودکم بینی که در روانشناسی بیان می شود باشد، بایستند- ولی غافل از اینکه نیازی نیست ما آنرا به اینجا و آنجا و این و آن بچسبانیم. هم برای خودش اسم دارد و هم مشخصه، بچه یتیم نیست. به هر کسی و هر جائی هم بچسبانید مثل گاو پیشانی سفید است. نمی شود: ادبیات مرثیه ترکی آذربایجانی

در پایان باید بگویم که تلویزیون الزهرا(س)- بنده هیچ اطلاعی از اینکه این کانال ماهواره‌ای به چه گروهی و دسته در عراق وابسته است ندارم- همچون روزهای عادی که دو ساعتی برنامه به زبان ترکی ترکیه پخش می کرد در ایام محرم نیز با پخش مراسمهای عزا در ترکیه و همچنین پخش آثار زیبایی از مداحان آذربایجان واقعا" کار ارزشمندی انجام داد که من به نوبه خود از آن تلویزیون محترم تشکر دارم.

اما در تلویزیون ایران با وجود پخش چندین قطعه از مداحان ترک باید بگویم که پخش مراسمات زنجان جای تشکر و قدردانی فراوان دارد. اما مسولین این سازمان باید بدانند که در عرصه مداحی ترکی، کار با پخش چندین قطعه و حتی چندین ساعت کفایت نمی کند و اگر مسولین این سازمان بتوانند لااقل شبکه ای مستقل در ماه محرم برای این کار اختصاص دهند کار بزرگی در جهت گسترش فرهنگ اهل بیت انجام داده اند. متاسفانه برنامه چند ساعته شبکه سحر به خاطر ضعف شدید مجریان آن علی الخصوص بحرالعلومی که در همه حرفهایش با کنایه و نیش سعی در جریحه دار کردن مردم ترک آذربایجان می کند. هیچ جایگاهی در بین مردم نیافته است. گرچه شاید در جمهوری آذربایجان طرفدارنی داشته باشد. و این نیز طبیعی است. اما برای سایر مردم ترک و حتی در خود ایران شبکه رادیو و تلویزیونی نمی بینیم که این کار را انجام دهد. متاسفانه شبکه های استانی استانهای ترک آنقدر منفور شده اند که حتی در چنین روزهایی نیز نمی توانند مخاطب قابل قبولی را جذب نمایند. و دیگر اینکه درست است مراسمات زنجان واقعا" عظیم و بزرگ است اما در جای-جای آذربایجان مراسم های عزاداری برگزار می شود. و تنها نشان دادن زنجان و یا یکی دوتا جا در تهران این فکر را پیش می آرود که نکند بقیه آذربایجان در چنین روزهایی عزاداری ندارند. و یا اینکه صدا و سیما آنها را بعنوان شیعه قبول ندارد. و ... امید که مسولین دلسوز صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران با احداث شبکه ای در جهت گسترش فرهنگ شیعی و ادبیات مراثی ترکی قدمی برداشته و راه پیشرفت مذهب غنی تشیع را در بین سایر ملل تورک فراهم سازند. که این کار با توجه به حضور اساتید بزرگ نوحه سرا و مداحان بزرگ ترک و شخصیتها و فرهنگ غنی شیعی، فقط و فقط در ایران میسر است و نه جای دیگر.

انشاءالله

 

در پایان باز می گویم که وبلاگ اوْخشاما مستقل بوده و هدفی جز شناساندن ادبیات مرثیه ترک را ندارد. و معتقد است این ادبیات دارای غنای کافی و استقلال کامل می باشد. و همانا ادبیات مرثیه ای شیعی-ترکی است که هدف اصلی آن بیان وقایع و آمال نهضت عظیم سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) می باشد.

والسلام